Ka vende që njihen në botën e sportit për futbollin, të tjera për basketbollin, atletikën apo tenisin. Kosova, një nga shtetet më të reja të Evropës, e ndërtoi një pjesë të identitetit të saj sportiv ndërkombëtar mbi një tatami vetëm disa metra të gjerë. Nga Majlinda Kelmendi te Distria Krasniqi, Nora Gjakova dhe Laura Fazliu, xhudoja ka shkruar historinë më të madhe olimpike të vendit dhe e ka kthyer Kosovën në një emër të njohur në këtë sport.
Pas Lojërave Olimpike Paris 2024, Kosova numëron pesë medalje olimpike dhe të pesta kanë ardhur nga xhudoja: tri të arta, një të argjendtë dhe një të bronztë. Për një vend të vogël, ky bilanc është shumë më tepër se një statistikë sportive. Është dëshmi se talenti, puna afatgjatë, trajnerët cilësorë dhe vazhdimësia mund ta bëjnë edhe një sistem me bazë të kufizuar konkurrues në nivelin më të lartë ndërkombëtar.
Pesë medalje olimpike, katër sportiste dhe një sport. Xhudoja është bërë simboli më i fuqishëm i suksesit olimpik të Kosovës.
Kur Kosova mori pjesë për herë të parë si shtet në Lojërat Olimpike të Rio de Janeiros më 2016, pritjet më të mëdha ishin të lidhura me Majlinda Kelmendin. Ajo tashmë ishte një prej emrave më të njohur të xhudos botërore, por në Rio kishte edhe një rol tjetër: përfaqësonte një shtet që për herë të parë po garonte nën flamurin e vet në skenën më të madhe sportive.
Kelmendi fitoi medaljen e artë në kategorinë deri në 52 kilogramë dhe Kosova mori medaljen e parë olimpike në historinë e saj. Flamuri i Kosovës u ngrit mbi podium dhe ky moment vendosi standardin për atë që do të pasonte. Vitet e ardhshme treguan se rreth Majlindës dhe trajnerit Driton Kuka nuk po ndërtohej vetëm karriera e një kampioneje, por një shkollë kosovare e xhudos.
Pesë vjet më vonë, në Lojërat Olimpike Tokio 2020, të zhvilluara në vitin 2021, Kosova nuk mbërriti më si një vend që kërkonte medaljen e parë. Tashmë kishte një kampione olimpike dhe një ekip që kishte krijuar respekt në arenën ndërkombëtare. Pikërisht në Tokio u dha prova më e fortë se Rio nuk kishte qenë një sukses i izoluar.
Distria Krasniqi fitoi medaljen e artë në kategorinë deri në 48 kilogramë, ndërsa Nora Gjakova u shpall kampione olimpike në kategorinë deri në 57 kilogramë. Kosova u largua nga Tokio me dy medalje të arta dhe me një realitet të ri sportiv: nuk kishte më vetëm një kampione olimpike, por një sistem që ishte në gjendje të krijonte kampione të ndryshme.
Në qendër të këtij suksesi është Peja dhe puna shumëvjeçare e trajnerit Driton Kuka. Kosova nuk ka numrin e sportistëve, buxhetet apo infrastrukturën e fuqive tradicionale të xhudos, por modeli i krijuar në Pejë është mbështetur në identifikimin e talentit, stërvitjen intensive, disiplinën dhe pjesëmarrjen e vazhdueshme në gara ndërkombëtare.
Një nga elementet më të rëndësishme të këtij modeli ka qenë vazhdimësia ndërmjet gjeneratave. Majlinda Kelmendi vendosi standardin, Distria Krasniqi dhe Nora Gjakova e vazhduan atë, ndërsa Laura Fazliu u bë emri tjetër që arriti deri te podiumi olimpik. Në këtë mënyrë, suksesi nuk mbeti i lidhur vetëm me një individ, por filloi të shndërrohej në kulturë sportive.
Në Lojërat Olimpike Paris 2024, Kosova u përfaqësua me nëntë sportistë dhe pesë prej tyre garuan në xhudo: Distria Krasniqi, Nora Gjakova, Laura Fazliu, Akil Gjakova dhe Loriana Kuka. Kjo përbërje tregoi edhe një herë peshën që xhudoja kishte marrë brenda ekipit olimpik të vendit.
Distria Krasniqi fitoi medaljen e argjendtë në kategorinë deri në 52 kilogramë, ndërsa Laura Fazliu fitoi të bronztën në kategorinë deri në 63 kilogramë. Akil Gjakova përfundoi i pesti në kategorinë deri në 73 kilogramë. Pas Parisit, bilanci olimpik i Kosovës u bë i jashtëzakonshëm: Majlinda Kelmendi me një të artë, Distria Krasniqi me një të artë dhe një të argjendtë, Nora Gjakova me një të artë dhe Laura Fazliu me një të bronztë.
Suksesi i xhudos hap një pyetje interesante për të ardhmen: a mund të përdoret ky model edhe në sporte të tjera? Kosova është një vend i vogël dhe nuk mund të ndërtojë sisteme me përmasat e shteteve që kanë dhjetëra miliona banorë, por mund të identifikojë disiplinat ku ekzistojnë talenti dhe tradita dhe të përqendrojë aty trajnerë, infrastrukturë dhe mbështetje afatgjatë.
Xhudoja ka treguar se rezultatet nuk vijnë vetëm nga një sportist i talentuar. Duhet një zinxhir i tërë: zbulimi i hershëm i talentit, trajnerë të mirë, stërvitje profesionale, gara ndërkombëtare dhe një sistem që nuk fillon nga zero sa herë përfundon karriera e një kampioni. Ky model mund të jetë i vlefshëm edhe për boksin, mundjen dhe disiplina të tjera ku Kosova ka potencial.
Ndikimi më i madh, megjithatë, mund të shihet te fëmijët që sot hyjnë për herë të parë në një sallë sportive. Një vajzë që fillon xhudon në Kosovë nuk ka nevojë ta kërkojë modelin e saj mijëra kilometra larg. Ajo mund të shohë Majlindën, Distrian, Norën apo Laurën dhe ta dijë se rruga nga një sallë në Kosovë deri te podiumi olimpik është kaluar tashmë.
Kapitulli tjetër është Los Angeles 2028. Gjeneratat ndryshojnë, disa kampionë i afrohen fundit të karrierës dhe emra të rinj duhet të marrin përgjegjësinë. Pikërisht këtu do të shihet fuqia e vërtetë e sistemit kosovar: jo vetëm nëse mund të fitojë një medalje tjetër, por nëse mund të vazhdojë të krijojë sportistë të nivelit botëror.
Majlinda Kelmendi e hapi rrugën në Rio. Distria Krasniqi dhe Nora Gjakova dëshmuan në Tokio se ajo rrugë nuk ishte ndërtuar vetëm për një sportiste. Laura Fazliu e vazhdoi historinë në Paris. Tani pyetja është se cili do të jetë emri tjetër që do të dalë nga tatami kosovar.
Në sport, madhësia e një vendi nuk përcakton gjithmonë madhësinë e suksesit. Kur fillon një duel xhudoje, përballë janë vetëm dy sportistë dhe aty vlejnë përgatitja, teknika, disiplina dhe karakteri. Pikërisht në atë hapësirë të vogël, Kosova arriti të ndërtojë historinë e saj më të madhe olimpike. Xhudoja nuk i dha Kosovës vetëm pesë medalje; ajo i dha një identitet sportiv ndërkombëtar dhe dëshmoi se nga një sallë në Pejë mund të arrihet deri në majën e podiumit olimpik.
